De serie Utrecht aan Zee vertelt het verhaal van Utrecht als bron van cultuur en kunst. Aan de hand van persoonlijke verhalen van Utrechtse kunstenaars wordt er een plattegrond geschetst van Utrecht als kunststad. In de serie komen gevestigde kunstenaars aan bod als Dick Bruna, Gerrit Rietveld en Sybold van Ravesteyn, maar ook jongeren als Janine Jansen, Kyteman, en de Palestijnse filmmaker Mahmoud al Massad, die Utrecht in zijn film ”Shatter Hassan” als een geheimzinnige sprookjesstad in beeld wist te brengen.

Er zijn al twaalf korte films gereed en ruim vóór de Vrede van Utrecht in 2013 komen er nog ongeveer acht films bij, waaronder ook een nieuwe film over Gerrit Rietveld. Deze films worden uitgegeven in de belangrijkste Europese talen. De serie zal daarna ingezet worden bij de campagne voor Utrecht Culturele Hoofdstad van Europa in 2018. Het wordt een bijzonder visitekaartje voor de stad.

Geschiedenis

Het idee voor de serie ontstond tijdens een tentoonstelling in het Centraal Museum rond de schilder Saenredam. Daar hing het “Gefantaseerd havengezicht met de Sint Mariakerk te Utrecht” uit 1661 dat toegeschreven wordt aan Anthonie van Beerstraten. In de eeuwen daarvoor was Utrecht een centrum van handel en politieke macht geweest. Ook de kunsten hadden daarvan geprofiteerd. Daarna kwamen steden als Amsterdam en Rotterdam op en verloor de stad – mede door het dichtslibben van de waterwegen – veel van haar invloed. Het stadsbestuur maakte plannen voor nieuw te graven verbindingen naar zee, maar daar kwam niets van terecht. Na een eeuw van achteruitgang en stagnatie verbeeldde de schilder die gewenste maar nooit gerealiseerde nieuwe opbloei van handel en cultuur.

De stad zou Amsterdam en Rotterdam economisch niet meer inhalen, maar voor veel kunstenaars bleef het door de eeuwen heen een aantrekkelijke stad om te wonen en te werken.

“Utrechtse kunst uit de zeventiende eeuw ging in tegenstelling tot Amsterdamse niet over de werkelijkheid maar over het fantastische”.

-  Joanneth Spicer, inleiding van de Amerikaanse tentoonstelling “Masters of Light”.

Visie van de regisseur

Als filmmaker ben ik me ervan bewust dat ik me enigszins in dezelfde positie bevind als de te portretteren kunstenaars. Een groot deel van mijn films maak ik in het buitenland, maar telkens kom ik weer terug naar Utrecht, de stad waar ik vanaf mijn zevende jaar heb gewoond. Mijn films spelen zich dus grotendeels af op het raakvlak van culturen, ver van Utrecht, maar ze worden bedacht en geschreven in Utrecht.

Daarnaast heb ik – met de Utrechtse kunstenaar Henk van der Haar – de drang om iets meer van Utrecht zelf te begrijpen, ook deze stad eens te bekijken als een raakvlak van culturen. We hopen hierdoor net als de twintig gekozen kunstenaars een bijdrage te leveren aan het culturele beeld van Utrecht.

Voorop staat telkens het verhaal van de kunstenaar en daarna zijn relatie tot zijn omgeving. Wij bieden de kijker de mogelijkheid zich met de kunstenaar te identificeren. Zo  kan de kijker zich beter in zijn beweegredenen verplaatsen. De waardering die het werk daardoor krijgt wordt gekoppeld aan plekken in de stad die iedereen kent of beter zal leren kennen. Veel is verloren gegaan, maar er is nog meer bewaard aan plaatsen, beelden en verhalen.

Door films over oudere kunstenaars als Dick Bruna, Joop Moesman en Gerrit Rietveld en jongeren als Colin Benders, Ingmar Heytze en Janine Jansen ontstaat een veelzijdig palet dat Utrecht laat zien als een stad waar ongelofelijk veel gebeurt. Het ontwerp van het intro en de montage van het begin van de films laat ook iets zien van het hoge niveau van de nieuwe ontwikkelingen rond animatie bij de HKU, de Hogere School van de Kunsten in Utrecht.

Jan van den Berg, juni 2009